در تعریف حمام رساله‌ای است کوتاه و فارسی به نظم و نثر از محمدخلیل مکرم‌خانی. این اثر نوزدهمین رساله از مجموعه‌ای به شماره دستیابی O Nov.534 است که در دانشگاه اوپسالا نگهداری می‌شود. در فهرست کتاب‌های خطی فارسی در کتابخانۀ دانشگاه اوپسالا، ضمن توضیحی مختصر دربارۀ این رساله، آمده‌است که متن کامل آن پیش‌تر در انتشارات دانشگاه اوپسالا به کوشش علی محدث، فهرست‌نویس کتابخانه، به چاپ رسیده‌است.[۱]

ادامه مطلب

نابر آنچه در فرستۀ تصحیح یک اشتباه گذشت، دانستیم که ویژگی‌های نسخۀ ۱۷۹۰ کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین با رسالۀ حکمت شهادت همخوانی ندارد. حال دو پرسش مهم فراروی ماست: چیستی نام کتاب و کیستی مؤلف آن. برای پاسخ به این سؤالات، قرائن اندکی وجود داشت. نسخۀ کتاب را در اختیار نداشتیم و تنها آگاهی‌مان از محتویات نسخه آغاز و تاریخ کتابت آن بود، البته این احتمال نیز دورازذهن نمی‌نمود که موضوع کتاب با شهادت امام حسین، علیه‌السلام، مرتبط باشد.

ادامه مطلب

مرحوم آیت‌الله احمدی میانجی در کتاب خاطرات خود به ماجرای چاپ نخست مکاتیب‌الرسول در چاپخانۀ علمیه اشاره می‌کند. او می‌گوید: «سه نفر از دوستان، یعنی آقایان حاج میرزا محمد حجتی، الآن نیز ایشان هستند و از دوستان خوب ما می‌باشند، آقای اسکندری که بانی بود، آقای محمدی که انصافاً در غلط‌گیری و تصحیح خیلی دقیق بود، در چاپ این کتاب به من کمک کردند. مشغول چاپ کتاب در چاپخانۀ علمیه شدیم. این چاپخانه ازآن آقای یزدی بود. جلد اول را در سال ۱۳۳۹ شمسی چاپ کردیم.»[۱] 

ادامه مطلب

همه‌چیز با تولد بهرام شروع می‌شود. یزدگرد، پادشاه ایران، در تشویش است؛ سال‌هاست فرزندان او چندی پس از تولد می‌میرند، تا این‌که اقبال به او روی می‌آورد و بهرام زاده می‌شود. شاه از ترس مرگ زودهنگام بهرام از ستاره‌شناسان می‌خواهد که طالع او را ببینند. اقبال بهرام در سرزمین یمن دیده می‌شود و او را نزد پادشاه آن دیار، نعمان، می‌فرستند. نعمان برای رفاه حال شاهزادۀ ایرانی تصمیم می‌گیرد کاخی بسازد. سنمار معمار فراخوانده می‌شود و در طول پنج سال، خورنق را می‌سازد. روزی بهرام در هنگام تفرج در قصر زیبای خود به حجره‌ای برمی‌خورد که تا آن زمان ندیده بود.

ادامه مطلب

از رسالۀ حکمت شهادت علامه مجلسی، تاکنون سه نسخه شناسایی شده‌است: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی؛ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران؛ و کتابخانۀ علامه سید فضل‌الله طباطبائی.[۱] نسخه‌ای از این رساله نیز، با شمارهٔ بازیابی ۱۷۹۰، در کتابخانۀ عمومی امام امیرالمؤمنین نجف‌ (علامه امینی) معرفی شده‌است.[۲] اگرچه این نسخه دردسترس نگارنده قرار نگرفت، اما از قرائنی می‌توان به خطای فهرست‌نگار در انتساب آن به مجلسی پی برد:

ادامه مطلب

دربارﮤ شهرت خاندان مجلسی به این عنوان بسیار گفته و بسیار نوشته‌اند. عده‌ای اصالت آنان را به روستایی به نام «مجلس» می‌رسانند و عده‌ای «مجلسی» را لقب جد اعلای آل مجلسی دانسته‌اند. درخصوص کجایی قریۀ مجلس و چرایی تلقب سرسلسله نیز اختلافاتی وجود دارد. بنابر دیدگاه ملاحیدرعلی، تبارشناس خاندان مجلسی، این لقب تخلص شعری مقصودعلی، پدر مجلسی اول، بوده‌است.[۱] همین قول را آقا احمد کرمانشاهی، از اسباط مجلسی اول، نیز در کتاب مرآت‌ الأحوال جهان‌نما اختیار می‌کند.[۲]

ادامه مطلب

ر دو فرسته‌های پیشین، خواندیم که ذکر حرکت مناره‌ها منحصر به آرامگاه عموعبدالله نیست و حال در پی آنیم که بدانیم چه اشارات مکتوبی در چرایی این پدیدۀ تکرارشونده در دست است. همان‌طور که در یادداشت‌های قبلی گذشت، اغلب نگارندگان کنکاشی دربارهٔ علت این پدیده‌ نداشته‌ و آن را به کرامت اشخاص مدفون در بنا نسبت داده‌‌ یا آن را یکی از شگفتی‌ها و غرایب جهان دانسته‌اند. تنها جیمز فریزر بود که با اشاره به منارۀ بسطام گمانه‌ای را در باب چرایی این حرکت مطرح کرد.

ادامه مطلب

پس از انتشار این یادداشت، به شواهد دیگری دربارۀ حرکت منارۀ آرامگاه بایزید بسطامی دست یافتم، یکی از آن‌ شواهد نقلی است که مولی علی خیابانی تبریزی در کتابی به نام ذخائرالأسفار آورده‌است. بخشی از این کتاب به شرح سفر تبریزی در سال ۱۳۵۳ قمری به خراسان و بارگاه امام رضا، علیه‌السلام، اختصاص دارد.

ادامه مطلب

در فرستۀ پیشین، از این گفتیم که به‌جز منارجنبان اصفهان، مناره‌های متعدد دیگری هم حرکات محسوسی داشته‌اند که وصف آن در متون کهن آمده‌است. از آن جمله، منارجنبان آرامگاه بایزید بسطامی را مثال آوردیم و به روایاتی پرداختیم که خبر از جنیبدن آن می‌داد. در ادامۀ همین موضوع، به روایاتی خواهیم پرداخت که به جنبش دو منارجنبان دیگر، یکی در بصره و دیگری در صبران، اشاره دارند.

ادامه مطلب

ابو‌هارون مكفوف کوفی ازجمله شاعرانی است که در سوگ حضرت سیدالشهدا، برای امام صادق، علیه‌السلام، مرثیه خوانده‌است. محدث نامور، ابن‌قولویه قمی، ماجرای مرثیه‌خوانی ابوهارون را به نقل از او در کتاب کامل‌الزیارات چنین روایت می‌کند: بر ابو‌عبدالله، علیه‌السلام (امام صادق) وارد شدم؛ به من فرمود: برايم شعر بخوان؛ من نیز براى آن حضرت شعر خواندم. فرمود: نه، بدان‌گونه بخوان كه در جمع خودتان مى‌خوانید و به همان‌گونه كه در كنار قبر او (امام حسين، علیه‌السلام) مرثيه‌سرایی می‌کنی.

ادامه مطلب