نویسندۀ یادداشت: سید محمدناصر طباطبائی
بنابر آنچه در فرستۀ تصحیح یک اشتباه گذشت، دانستیم که ویژگیهای نسخۀ ۱۷۹۰ کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین با رسالۀ حکمت شهادت همخوانی ندارد. حال دو پرسش مهم فراروی ماست: چیستی نام کتاب و کیستی مؤلف آن. برای پاسخ به این سؤالات، قرائن اندکی وجود داشت. نسخۀ کتاب را در اختیار نداشتیم و تنها آگاهیمان از محتویات نسخه آغاز و تاریخ کتابت آن بود، البته این احتمال نیز دورازذهن نمینمود که موضوع کتاب با شهادت امام حسین، علیهالسلام، مرتبط باشد.
ماهها گذشت و کاوشهایمان بینتیجه ماند. روزی دوست و همکار محققم، آقای محمد انصاری، تماس گرفت؛ لحنش نوید کشف تازهای را میداد، به نظرش میآمد که این کتاب را در خلال مطالعات اخیرش دیده باشد. میگفت: محمدباقر شریف طباطبائی، عالم شیخیمسلک عهد قاجار، عین همین عبارات را در مجالس موعظۀ ماه محرم سال ۱۳۰۱ ق آوردهاست. آقای انصاری نسخۀ خطی این کتاب را ندیده بود، اما نشانهها همگی با خصوصیات آن کاملاً تطبیق داشت.
جستجوهایمان ادامه یافت تا آنکه اطلاعات جدید و سامانۀ جستجوی کتابشناسی کتابخانۀ ملی به کمکمان آمد و نسخهای از رسالۀ طباطبائی دستیابمان شد. این رساله در ضمن مجموعهای از آثار شریف طباطبائی با شمارﮤ دستیابی ۱۳۶۱۶ در کتابخانۀ ملی ایران قرار دارد. نسخۀ حاضر در فنخا فهرست نشدهاست و به نظر میرسد که ازجمله مجموعههای تازهفهرستشدﮤ کتابخانه باشد. ظاهراً نایابی نسخ مجموعه فهرستنگار را به دشواری انداخته و اشتباهاً این اثر را با أسرارالشهادﮤ شریف طباطبائی یکی دانستهاست.[۱]
در آغاز رسالۀ مجالس موعظۀ ماه محرم سال ۱۳۰۱ ق میخوانیم:
«الحمد لله الذي أجل رزیتنا وأعظم مصیبتنا بمصیبة سبط الرسول [...] و بعد اینها کلماتی است در اسرار شهادت سید مظلومان و سرور شهیدان، مولانا الغریب، جناب أبیعبدالله الحسین، روحی و أرواح العالمین لموالیه الفدا و صلوات الله و سلامه علیه، که در سنۀ هزار و سیصد و یک هجری سرکار ملاذالأنام ملجأ أهل الاسلام، باقر علوم آل محمد، صلواتاللهعلیهم، آقای حاج میرزا محمدباقر، روحیفداه، در دولتسرای خود در دهۀ اول محرم همین سنه روضهخوانی میفرمودند و خود ایشان بنای ذکر مصیبت و بیان اسرار شهادت سید مظلومان، سلاماللهعلیه، گذارده بودند و این روسیاه با عدم قابلیت در پای منبر بهقدر مقدور در ضبط آنها کوشیده که هدیهای باشد برای دوستان و موالیان سرور مظلومان.»[۲]
چنانکه پیداست، رسالههای حکمت شهادت و مجالس موعظه از دو جهت یه یکدیگر شباهت دارند: نام مؤلفان آنها محمدباقر است و هر دو کتاب به موضوع شهادت امام حسین، علیهالسلام، میپردازند، ازاینرو دلیل خطای فهرستنگار نسخۀ ۱۷۹۰ را باید در یکسانی موضوع و نام مؤلفان این دو اثر دانست.
مهمتر اما آنکه بنابر این بررسیها، دو نسخهٔ نویافته از مجالس موعظۀ ماه محرم سال ۱۳۰۱ ق، از آثار کمیاب میرزا محمدباقر شریف طباطبائی، در کتابخانههای عمومی شناسایی میشود:
۱. نسخۀ ۱۷۹۰ کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین نجف که اشتباهاً به علامه مجلسی نسبت داده شدهاست.
۲. رسالۀ نهم نسخۀ ۱۳۶۱۶ کتابخانۀ ملی ایران که بهاشتباه با أسرارالشهادﮤ شریف طباطبائی یکی دانسته شدهاست.
پینوشتها:
۱. برای دسترسی به تصاویر این مجموعه و اطلاعات فهرستنگاری آن، به این پیوند بروید: https://opac.nlai.ir/opac-
۲. رک: مجموعه (کتابخانهٔ ملی: ۱۳۶۱۶): برگ ۸۷ پشت.
