در تعریف حمام رساله‌ای است کوتاه و فارسی به نظم و نثر از محمدخلیل مکرم‌خانی. این اثر نوزدهمین رساله از مجموعه‌ای به شماره دستیابی O Nov.534 است که در دانشگاه اوپسالا نگهداری می‌شود. در فهرست کتاب‌های خطی فارسی در کتابخانۀ دانشگاه اوپسالا، ضمن توضیحی مختصر دربارۀ این رساله، آمده‌است که متن کامل آن پیش‌تر در انتشارات دانشگاه اوپسالا به کوشش علی محدث، فهرست‌نویس کتابخانه، به چاپ رسیده‌است.[۱]

ادامه مطلب

همه‌چیز با تولد بهرام شروع می‌شود. یزدگرد، پادشاه ایران، در تشویش است؛ سال‌هاست فرزندان او چندی پس از تولد می‌میرند، تا این‌که اقبال به او روی می‌آورد و بهرام زاده می‌شود. شاه از ترس مرگ زودهنگام بهرام از ستاره‌شناسان می‌خواهد که طالع او را ببینند. اقبال بهرام در سرزمین یمن دیده می‌شود و او را نزد پادشاه آن دیار، نعمان، می‌فرستند. نعمان برای رفاه حال شاهزادۀ ایرانی تصمیم می‌گیرد کاخی بسازد. سنمار معمار فراخوانده می‌شود و در طول پنج سال، خورنق را می‌سازد. روزی بهرام در هنگام تفرج در قصر زیبای خود به حجره‌ای برمی‌خورد که تا آن زمان ندیده بود.

ادامه مطلب

ر دو فرسته‌های پیشین، خواندیم که ذکر حرکت مناره‌ها منحصر به آرامگاه عموعبدالله نیست و حال در پی آنیم که بدانیم چه اشارات مکتوبی در چرایی این پدیدۀ تکرارشونده در دست است. همان‌طور که در یادداشت‌های قبلی گذشت، اغلب نگارندگان کنکاشی دربارهٔ علت این پدیده‌ نداشته‌ و آن را به کرامت اشخاص مدفون در بنا نسبت داده‌‌ یا آن را یکی از شگفتی‌ها و غرایب جهان دانسته‌اند. تنها جیمز فریزر بود که با اشاره به منارۀ بسطام گمانه‌ای را در باب چرایی این حرکت مطرح کرد.

ادامه مطلب

پس از انتشار این یادداشت، به شواهد دیگری دربارۀ حرکت منارۀ آرامگاه بایزید بسطامی دست یافتم، یکی از آن‌ شواهد نقلی است که مولی علی خیابانی تبریزی در کتابی به نام ذخائرالأسفار آورده‌است. بخشی از این کتاب به شرح سفر تبریزی در سال ۱۳۵۳ قمری به خراسان و بارگاه امام رضا، علیه‌السلام، اختصاص دارد.

ادامه مطلب

در فرستۀ پیشین، از این گفتیم که به‌جز منارجنبان اصفهان، مناره‌های متعدد دیگری هم حرکات محسوسی داشته‌اند که وصف آن در متون کهن آمده‌است. از آن جمله، منارجنبان آرامگاه بایزید بسطامی را مثال آوردیم و به روایاتی پرداختیم که خبر از جنیبدن آن می‌داد. در ادامۀ همین موضوع، به روایاتی خواهیم پرداخت که به جنبش دو منارجنبان دیگر، یکی در بصره و دیگری در صبران، اشاره دارند.

ادامه مطلب

آرامگاه عموعبدالله یکی از جاذبه‌های دیدنی شهر اصفهان است. جذابیت این آرامگاه در آن است که اگر یکی از مناره‌هایش را تکان دهند، دیگری نیز به‌خود می‌جنبد. ذکر این مناره را با عناوینی همچون منارجنبان اصفهان و یا منارجنبان کارلادان/ کلادان در بسیاری از متون به‌وفور می‌توان یافت. با این‌که پدید‌ۀ منارجنبان بیشتر با آرامگاه عموعبدالله اصفهان شناخته می‌شود، اما این پدیده در بناهای دیگری هم به چشم دیده و وصف آن به قلم مکتوب شده‌است. ازجملۀ این بناها، آرامگاه بایزید در بسطام است.

ادامه مطلب

حرمخانۀ مبارکۀ فرح‌آباد بخشی از ارگ سلطنتی تهران بود که در روزگار ناصرالدین‌شاه از اساس دگرگون شد و سازمانی نو یافت. در این دگرگونی، کلیۀ عمارات قدیم تخریب و بناهای جدیدی برپا شد. در این میان، تنها بنایی که از خرابی معاف ماند، تالار باشکوهی بود موسوم به تالار طنبی. این تالار در زمان فتحعلی‌شاه ساخته شده بود و سراسر آن مزین بود به نقوشی از شکارهای این شاه قاجاری و نبرد پیروزمندانۀ او در جنگ با سپاه روس![۱] تالار طنبی اگرچه یک‌بار به‌جهت یادگار از خرابی جان سالم به‌در برد، اما درنهایت همراه با سایر عمارت‌های حرمخانه ویران شد و صرفاً اطلاعاتی پراکنده و محدود از آن در منابع برجای ماند.

ادامه مطلب

از جمله تألیفات متعدد حاج کریم‌خان کرمانی (۱۲۲۵-۱۲۸۸ق) رساله‌ای است موسوم به سؤالات بنائی که متن آن را آقای سعید خودداری نائینی در نشریۀ آینۀ میراث به‌چاپ رسانده‌است. تألیف این رسالۀ کوتاه به سال ۱۲۶۲ ق باز‌می‌گردد و محتوای آن شامل چند پرسش و پاسخ کوتاه در زمینۀ بنایی است.

ادامه مطلب