چلچراغ

کتاب پیش‌رو اثری است از ابوسعید، محمد‌بن احمدبن حسین‌بن احمدبن ابراهیم‌بن فضل‌بن شجاع‌بن هاشم خُزاعی نیشابوری رازی، معروف به «مفید نیشابوری»، از چهره‌های شاخص سدهٔ پنجم هجری.

مؤلفْ در این اثر از چهل تن از استادان شیعه و سنی خویش، چهل حدیث را دربارهٔ فضائل امیرالمؤمنین، علی، علیه‌‌السلام، نقل می‌کند. او از ارائۀ توضیح در میان متن کتاب، به‌جز در چند موضع، پرهیز کرده‌است. 

زنجیرهٔ راویان احادیث این کتاب بی‌انقطاع به راوی آغازین می‌رسد و ‌اصطلاحاً احادیث این کتاب به‌ شیوهٔ «مُسْنَد» نقل شده‌اند. مؤلف، در سند بسیاری از احادیث، شیوه، زمان و مکان دریافت احادیث را نیز بیان کرده‌است.  

تألیف مفید نیشابوری را باید در ادامۀ سنت «چهل‌حدیث‌نگاری» دانست، با این تفاوت که او اسلوبی نو در جمع‌آوری چهل‌حدیث پی افکند که پیش‌از آن سابقه‌ای نداشت. او چهل حدیث را از چهل تن از استادان خود روایت کرد و نخستین کسی بود که این شیوه را بنیان نهاد، شیوه‌ای که شگفتی و ستایش دیگر عالمان را برانگیخت.

از متن اصلی  کتاب الأربعين عن الأربعين چاپ‌های متعددی وجود دارد. این اثر آخرین بار، در سال ۱۴۳۷ ه.ق، به کوشش بخش امور فکری و فرهنگی آستان قدس حسینی، براساس پنج نسخۀ خطی، تصحیح و تحقیق شده‌است. محققان کتاب، افزون بر ذکر نسخه‌بدل‌ها، منابع متعددی را برای هر حدیث، ذکر کرده‌ و سبب اعتباربخشی بیشتر به احادیث کتاب شده‌اند.

برای ترجمۀ اثر حاضر، از همین چاپ بهره گرفته و کوشیده شده‌است تا با پایبندی به متن اصلی، ترجمه‌ای وفادارانه و پیراسته از کتاب به عموم خوانندگان عرضه شود. هم‌چنین به پاس کوشش‌ استادان مفید نیشابوری و راویان احادیث این اثر، در حفظ و نقل میراث علوی، سلسله سند احادیث تماماً ترجمه شد و با قلم ریزتر از متن احادیث ثبت گردید.

محمدبن احمد خزاعی نیشابوری رازی، معروف مفید نیشابوری، از محدثان شیعی قرن‌ پنجم هجری قمری است. تبار وی به نافع‌بن بُدَیْل‌بن وَرْقاء خزاعی، صحابی پیامبر خدا، صلی‌الله‌علیه‌وآله، می‌رسد. بدیل‌بن ورقاء، در فتح مکه، حنین و تبوک پیامبر، صلی‌الله‌علیه‌وآله، را همراهی کرد و در حجة‌الوداع در کنار ایشان حضور داشت. نافع، پیش‌از پدر، به اسلام گروید و در واقعۀ «بِئْر مَعونه»، به شهادت رسید. او بزرگ قبیلۀ خزاعه و رازدار پیامبر، صلی‌الله‌علیه‌وآله، بود.

خزاعیان، در قرون اولیه، به نیشابور کوچ کردند و پس‌از آن، رحل اقامت به ری افکندند و در سده‌های پنجم و ششم هجری، شخصیت‌های برجسته‌ای را به جامعۀ اسلامی عرضه داشتند؛ ازآن‌جمله، می‌توان به نوادهٔ مؤلف، ابوالفتوح رازی، صاحب _تفسیر رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان_، اشاره کرد.